dấu ngã

Thân thiện

Một học sinh viết chữ "cũng" với dấu ngã rõ ràng trên bảng đen.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Một trong năm dấu thanh dùng để ghi âm tiết tiếng Việt: "Dấu ngã" là một dấu phụ, có hình dạng gần giống dấu ngang (~), được đặt trên nguyên âm chính của âm tiết để biểu thị thanh "ngã". Thanh ngã là một thanh điệu gãy, cao, có độ cao và đường nét thanh điệu đặc trưng.
   • Ký hiệu chỉ thanh điệu: "Dấu ngã" xác định cách đọc và ý nghĩa của từ. Cùng một chuỗi phụ âm và nguyên âm, nhưng có hay không có dấu ngã sẽ tạo thành những từ khác nhau.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Chữ "cũng" và chữ "cung" khác nhau ở chỗ một chữ có dấu ngã, một chữ không có dấu thanh.
  • Khi viết chính tả, học sinh hay nhầm lẫn giữa dấu ngã và dấu hỏi.
  • Âm tiết "mã" trong từ "mã số" được đánh dấu ngã trên chữ a.

Các cách sử dụng nâng cao

• Trong ngôn ngữ học: "Dấu ngã" được phân tích như một đơn vị siêu đoạn tính (thanh điệu), có giá trị khu biệt nghĩa. Nó thường xuất hiện trên các âm tiết có phụ âm đầu là âm vang hoặc nguyên âm đôi.

  • Sự phân bố của thanh ngã có liên quan đến thanh mẫu đầu âm tiết trong tiếng Việt lịch sử.

• Trong chính tả: Có những quy tắc giúp phân biệt khi nào dùng "dấu ngã" và khi nào dùng "dấu hỏi", thường dựa vào quy luật về thanh mẫu hoặc học thuộc lòng.

  • Mẹo chính tả "Mình Nên Nhớ Viết Là Dấu Ngã" giúp nhớ một số trường hợp phụ âm đầu thường đi với thanh ngã.

Biến thể và từ liên quan

• Thanh ngã (danh từ): Tên gọi thanh điệu được biểu thị bằng "dấu ngã".

  • Thanh ngã là một thanh gãy, có độ cao khởi đầu thấp, lên cao rồi gãy giọng.

• Dấu thanh (danh từ): Tên gọi chung cho các dấu phụ chỉ thanh điệu trong tiếng Việt (ngang, huyền, hỏi, ngã, sắc, nặng).

• Dấu hỏi (danh từ): Một dấu thanh khác, dễ bị nhầm lẫn với dấu ngã khi viết.

Từ đồng nghĩa/Gần nghĩa

• Dấu sóng (danh từ, ít dùng): Cách gọi khác dựa vào hình dạng của dấu.
• Tilde (danh từ, trong bối cảnh quốc tế hóa): Tên gọi trong tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác cho ký hiệu ~, thường dùng với nghĩa rộng hơn.

Thành ngữ/Cụm từ cố định liên quan

• Nhầm dấu hỏi dấu ngã: Chỉ lỗi chính tả phổ biến khi viết tiếng Việt.

  • Bài văn ý hay nhưng vẫn còn mắc lỗi nhầm dấu hỏi dấu ngã.

• Lưỡi không có dấu ngã: Cách nói ví von chỉ việc nói tiếng Việt không chuẩn thanh điệu, đặc biệt là không phân biệt được thanh hỏi và thanh ngã (thường thấy ở một số phương ngữ).

  • Người miền Nam đôi khi bị đùa là "lưỡi không có dấu ngã".

Học thuật

1. dt. Một trong bốn dấu chỉ thanh sắc của âm tiếng Việt: Dấu ngã nằm ngang, ấy thế mà nhiều người viết như dấu hỏi.